HIV og nřrnasj˙kdˇmar

Hvers vegna ættu HIV smitaðir að láta sig nýrnasjúkdóma varða?

 

 Hvers vegna ættu HIV smitaðir að láta sig nýrnasjúkdóma varða?

HIV sjúkdómurinn getur valdið nýrnabilun vegna HIV smits í nýrnafrumum. Þetta kallast alnæmistengd nýrnaveiki (HIV-Associated Nephropathy (HIVAN)). Aðrir nýrnasjúkdómsvaldar eru sykursýki og háþrýstingur. Sum lyf við HIV sýkingum eða skyldum sjúkdómum geta orsakað nýrnaveiki. Sumir nýrnakvillar geta leitt til nýrnasjúkdóms á lokastigi (ESRD) eða nýrnabilunar. Þá getur þurft að grípa til blóðskiljunar eða nýrnaígræðslu.

Tíðni nýrnasjúkdóma meðal HIV smitaðra hefur lækkað verlega með tilkomu nútíma veiruvarnarlyfja (ART). Um 30% HIV smitaðra gætu samt sem áður verið með nýrnakvilla. Ef nýrnasjúkdómur ágerist getur hann valdið hjartveiki og beinsjúkdómum.

Hvað er eðlileg nýrnastarfsemi?

Aðalstarf nýrna er úrgangsþveiting. Þau endursoga nauðsynleg efni úr blóði en skilja úrgang frá í þvagi. Helstu úrgangsefnin eru umframmagn natríns og vatns. Hvort nýra um sig inniheldur um milljón síufrumur sem kallast nýrungar. Þeir:

•    þveita úrgangsefnum úr líkamanum,
•    stjórna blóðrúmmáli og blóðþrýstingi og
•    stýra efnasamsetningu blóðs og sýrustigi.

Hvernig má greina nýrnakvilla?

Því miður uppgötvast flestir nýrnakvillar ekki fyrr en nýrnastarfsemin hefur skerst að verulegu leyti. Bólga í fótum, þroti í andliti eða þvagbreytingar geta átt sér stað. Önnur einkenni svo sem þreyta og lystarleysi er auðveldlega hægt að rugla saman við aðra kvilla.

Læknirinn þinn ætti að fylgjast með nýrnastarfsemi þinni, jafnvel þótt engin einkenni séu til staðar. Algengasta prófunin á nýrnastarfsemi er þvagpróf. Einfalt strimlapróf mælir magn prótína, sykurs, ketóna, blóðs, nítríts, rauðkorna og hvítkorna í sýninu. Prótín mælist í litlu magni í þvagi áður en nýrnasjúkdómur skerðir nýrnastarfsemi.

Næstum þriðjungur HIV jákvæðra er með hækkað prótínmagn í þvagi. Þetta er vísbending um hugsanleg nýrnavandamál.
Önnur nýrnapróf mæla hlutfall þvagefna í blóði (BUN), hlutfall kreatíns í blóði og hreinsunarhraða kreatíns úr blóði.

Þvagefni myndast í blóði við niðurbrot prótína. Nýrun þveita þeim við venjulegar kringumstæður. Hátt hlutfall þvagefna í blóði getur stafað af mjög prótínríkri fæðu, vessaþurrð, nýrna- eða hjartabilun. Hátt hlutfall blóðþvagefna er ástæða til að leita að nýrnasjúkdómi.

Kreatín myndast í vöðvavef og nýtist við eðlilega vöðvastarfsemi. Kreatínmagn blóðs gefur vísbendingar um nýrnastarfsemina. Hátt hlutfall þess bendir yfirleitt til nýrnakvilla. Læknar meta starfsemi nýrna út frá kreatínmagni blóðs.
Umreikna þarf kreatínmæligildi eftir kynþætti, aldri, þyngd og kyni. Oftast er stuðst við Cockcroft-Gault reikniformúluna í þessu tilliti. Önnur stilliformúla kallast MDRD (Modification in Diet in Renal Disease Equation). Á grundvelli þeirra er reiknað út GFR-gildi eða nýrnahnoðrasíunarhraði.

Læknar nota GFR-gildið til að glöggva sig á hvað liggur raunverulega að baki kreatínmælingunni. Heilbrigt fólk er með GFR-gildi  um 100. Nýrnasjúkdómar skerða nýrnastarfsemi þ.a. GFR-gildið lækkar. Þegar GFR-gildið er komið niður í 15 eða lægra þarf nýrnaígræðslu eða blóðskiljun.

Einfalt þvagprótínpróf er skynsamlegasti valkosturinn við greiningu nýrnasjúkdóma. Fólk í áhættuhópi ætti að fara í slíkt próf minnst árlega.

Hverjir eru í áhættuhópi með að fá nýrnasjúkdóm?

Nýrnasjúkdómar eru líklegri meðal þeirra sem:

•    hafa sykursýki
•    eru með háþrýsting
•    eru eldri
•    hafa lægra CD4-gildi
•    eru með hærra veirumagn í blóði
•    eru með lifrabólgu B eða C

Skima ætti eftir sykursýki og háþrýstingi hjá HIV sjúklingum. Þeir ættu jafnframt að stjórna blóðsykri sínum og blóðþrýstingi eftir bestu getu.

HIV lyf og nýrun

Sum HIV lyf fara illa í nýrun, þar með talin veiruvarnarlyf og sum lyf við HIV tengdum sjúkdómum. Vitað er að tenofovir veldur nýrnatruflunum. Ef þú ert á því lyfi ætti læknirinn þinn að mæla kreatínmagnið hjá þér reglulega. Tenofovir (Viread) er líka notað í samsettum lyfjum (Truvada og Atripla).

Minnka þarf skammtastærðir sumra veiruvarnarlyfja, sem skiljast út um nýrun, hjá fólki með skerta nýrnastarfsemi (mælt á grundvelli hreinsunarhraða kreatíns úr blóði). Láttu lækninn vita ef þú ert með nýrnavandamál.


Blóðskiljun og nýrnaígræðsla

HIV sjúkir hafa þurft á blóðskiljun að halda og sumir hafa fengið nýrnaígræðslu. Menn hafa haft áhyggjur af því að bæla ónæmiskerfi HIV smitaðra eftir slíka ígræðslu þ.a. að flestar ígræðslustöðvar framkvæma aðeins ígræðslur á sjúklingum með CD4 gildi yfir 200 og ógreinanlegt veirumagn í blóði. Árangur nýrnaígræðslna er þá svipaður og hjá heilbrigðu fólki.

Að lokum

HIV smit getur valdið nýrnakvillum sem geta orðið alvarlegir. Nýrnaveikt fólk þarf líka í sumum tilfellum að minnka lyfjaskammta sína.

Nýrnakvillar leyna á sér og því skiptir máli að fara reglulega í þvagpróf til að kanna nýrnastarfsemina.


Deildarval

Framsetning efnis

moya - Útgáfa 1.11 2007 - Stefna ehf

Innskrßning